IN BEELD: De restauratie van de Hofkamer

De gevel van de Hofkamer. © Lucid

De Hofkamer is na jaren restauratie nu volledig in ere hersteld. De bijzondere pronkkamer achter erfgoedpand Den Wolsack is exclusief voor Herita-leden voor het eerst te bezoeken tijdens de avant-première van Open Monumentendag op zaterdag 9 september. De restaurateur van het indrukwekkende plafonddoek, de kunstenaar die de eerste verdieping verzorgde én de bouwheer voorzien deelnemers van een woordje uitleg. 


Historiek van het pand

© Stefaan DewickereDe Hofkamer kent een erg rijke geschiedenis waarvan de vroegste gegevens uit het midden van de 15de eeuw dateren. Het complex maakte sindsdien heel wat verbouwingen mee waarvan vandaag steeds sporen zichtbaar zijn.


Toch zijn het vooral de ingrepen uit 1772 die het pand zijn monumentale karakter gaven: toen de rijke François Adrien Van den Bogaert het pand omvormde tot bureau en pronkruimte. Alle kamers werden afgewerkt met beschilderde doeken. De plafondschildering ‘Goden op de Olympusberg’ op het gelijkvloers werd de kroon op het werk. Op de eerste verdieping werd de ruimte opgesplitst in twee kamers waardoor het boekentoilet ontstond. Dit toilet werd volledig ingericht als imitatiebibliotheek, de achter- en zijwand lijken wel houten rekken vol lederen boekruggen. Zowel het boekentoilet als de plafondschildering zijn uniek in België.

 


De restauratie

In 2002 kwam het verwaarloosde complex in bezit van de vzw Stichting Vlaams Erfgoed (later Erfgoed Vlaanderen) die het hoofdgebouw beperkt renoveerde en er het Erfgoedhuis in vestigde. In 2013 begon Herita, de rechtsopvolger van Erfgoed Vlaanderen, met de restauratie van de Hofkamer. Er werd gekozen om de Hofkamer terug te brengen naar hoe ze eruit zag in 1772. De plafondschildering “Goden op de Olympusberg” werd als eerste gerestaureerd en in 2016 terug in de Hofkamer gehangen.


Daarna werd de volledige buitenschil aangepakt: de gevels werden gereinigd en hersteld. Ook het interieur kreeg een opknapbeurt. De schouwen werden gerestaureerd, de vloeren werden hersteld en teruggeplaatst, en het boekentoilet op de eerste verdieping werd geconsolideerd. Aangezien de meeste boekenruggen in het boekentoilet verdwenen waren door een brand, werden deze geconsolideerd in hun huidige toestand.


De beschilderde doeken op de eerste verdieping waren te erg toegetakeld door de tand des tijds om hersteld te worden. Daarom werd de volledige eerste verdieping bespannen met witte doeken en aangeboden aan kunstenaar Koen van den Broek. Hij creëerde er een hedendaags totaalkunstwerk.

Bekijk hier alle foto's van het kunstwerk.


Ontwikkeling

De site heeft veel potentieel om uit te groeien tot een verbindende, functionele én culturele plek in de stad Antwerpen. Het pand is dan ook een publiekstrekker en het visitekaartje voor Herita. Het is daarom van belang om de fraaie pronkruimte te integreren in de werking van het erfgoedhuis en van Herita. Ze is dan ook gerestaureerd met respect voor haar verleden om net zoals in 1772 opnieuw te stralen als ontvangst- en vergaderruimte.


Een bijzonder extraatje: het uurwerk

Tip: schuif met het witte balkje naar links of rechts op een voor- en na-foto te zien!

Dit grote fraaie uurwerk bovenaan de voorgevel van het praalpand  werd in 1772 ontworpen door P. Van Hoof, nota bene dezelfde klokkenmaker die het uurwerk van de Antwerpse kathedraal vervaardigde!  Die informatie werd gevonden bij het schoonmaken van de achterplaat. Boven de zwarte wijzerplaat met gouden cijfers bevindt zich een armilaarsfeer. Deze metalen hemelbol moest het universalisme van de Scheldestad symboliseren. 


Klokkenmakerij Degeest,  gespecialiseerd in de herstelling van grote uurwerken, had een serieuze klus aan de reiniging en herstelling en werkte samen met uurwerkhistoricus Eddy Fraiture, die heel enthousiast is over dit project. “Het is erg uitzonderlijk om in Vlaanderen een dergelijk historisch uurwerk aan te treffen. Opmerkelijk is ook dat het wijzers aan beide kanten heeft, zodat je ook langs binnen in een bovenkamertje het uur kunt aflezen. Het mechanisme  is uitgerust met het vernuftig radersysteem van Graham, in die tijd revolutionair omdat het nauwkeuriger was. Maar de tanden van dit  systeem waren scheefgetrokken, wat  een grote herstelling vergde.”  


Maar nu dit achter de rug is neemt het volledig  gereviseerde uurwerk opnieuw zijn plaats in op de gevel van de Hofkamer, de 18e eeuwse pronkkamer die  koopman Adrien Van den Bogaert liet bouwen om zijn gasten te ontvangen.  “Vanop de straat is dit kunstwerk vandaag en ook toen niet te zien, want de rijke koopman wilde zijn bezoekers overdonderen met het plotse zicht op dit weelderig gedecoreerd gebouw met het blinkende uurwerk op de façade!”