Alfabet van de erfgoedsector: participatie

Ook in de sector van het onroerend erfgoed is een van de buzzwoorden van onze tijd doorgedrongen: participatie. Kort gezegd betekent het P-woord dat je ‘de bevolking’ betrekt bij je werking. In erfgoedtaal worden dat: ‘erfgoedgemeenschappen’.


Woorden kunnen zo vaak en in zoveel verschillende contexten worden gebruikt dat ze bijna ‘leeg’ worden, omdat iedereen er zijn eigen invulling aan geeft. Dat dreigt ook met participatie het geval te zijn, zoals onlangs nog bleek uit een Nederlands onderzoek bij musea. De waaier aan betekenissen ging daar van ‘het beantwoorden van een bezoekersonderzoek’ tot een ‘museumhack’, waarbij het publiek het museum in handen krijgt.


Het helpt ons al wat vooruit als we ‘deelnemen’ onderscheiden van ‘deelhebben’. Bij deelnemen zijn mensen op de hoogte van een aanbod en gaan ze daarop in. Of ze hebben inspraak in processen die anderen – bijvoorbeeld beleidsmakers – opzetten. ‘Echte’ participatie gaat over deelhebben, en dan hebben we het over een betrokkenheid die verder gaat: mee beslissen, mee uitvoeren, functies mee invullen. Het gaat over een vorm van mede-eigenaarschap, zou je kunnen zeggen.


Participatie is niet nieuw. Al decennia kennen we in Vlaanderen een heel aantal vaak adviserende raden die deelhebben aan beslissingsprocessen. Onder invloed van belangrijke maatschappelijke trends neemt participatie vandaag de dag ook andere vormen aan: minder gebetonneerd, meer ad hoc, in meer diverse gedaanten, meer in ‘gemeenschaps’termen. De vraag of alle bevolkingsgroepen ook echt kunnen participeren blijft daarbij een constante zorg.


In elk geval: onroerenderfgoedgemeenten, onroerenderfgoedrichtplannen, onroerenderfgoeddiensten, erfgoedcellen… Van alle hedendaagse beleidsinstrumenten wordt verwacht dat ze participatief werken en erfgoedgemeenschappen bij hun werking betrekken. De kaderconventie van Faro, waarin dat begrip werd gelanceerd, heeft hierin een belangrijke rol gespeeld. Wordt zonder enige twijfel vervolgd.

De Engelste tekst van de conventie vind je hier.


Ook in de reeks 'alfabet van de erfgoedsector': 
Open Erfgoed
Zen-Monument
Onroerenderfgoedgemeente
Onroerenderfgoeddepot
Europa Nostra