Anna Athanasopoulou over Europees erfgoedjaar 2018

Herita_StefanDewickere

Anna Athanasopoulou is hoofd van het directoraat-generaal Onderwijs en Cultuur van de Europese Commissie en verantwoordelijk voor het programma Creative Europe. Zij introduceerde op het Open Monumentencongres van Herita het European Year for Cultural Heritage (2018), met als baseline Sharing heritage. Hieronder lees je de samenvatting van haar antwoorden die dag op enkele prangende vragen. 

Waarom een Europees erfgoedjaar?

Athanasopoulou:

"Het idee is ontstaan in november 2014 op een Raad van Ministers. In een voor Europa recordtempo werden de plannen concreet gemaakt. Tegen mei wordt het hele voorbereidende proces afgerond. Het initiatief op zichzelf is al een overwinning voor het (cultureel) erfgoed, ook omdat andere domeinen zijn meegegaan en overtuigd zijn van het nut, de relevantie en de noodzaak van dit feest.

Het Erfgoedjaar wordt een kans om in onzekere tijden bij de burgers het besef te doen toenemen van onze gedeelde geschiedenis en waarden. Het brengt een gemeenschappelijk verhaal voor het diverse en complexe Europa. Het biedt kansen voor een grotere betrokkenheid van burgers.

Het jaar zal ook een sector belichten die volop ontwikkelingskansen biedt voor andere sectoren: zorg en welzijn, de economie, het milieu, cultuur en de culturele industrieën…. Erfgoed speelt daarin een belangrijke rol, die nog niet voldoende naar waarde wordt geschat. Erfgoed is voor Europa een troef. Dat wordt de centrale boodschap.

Het jaar wordt ook een kans om aan de wereld te tonen wat Europa doet voor erfgoed en hoe erfgoed er mee voor zorgt dat conflicten worden vermeden, dat er verzoening tot stand komt, dat er aan heropbouw wordt gedaan.
Natuurlijk zijn er ook veel uitdagingen voor de sector: de dalende participatie aan ‘traditionele’ culturele activiteiten, de dalende overheidsmiddelen, de digital shift, de illegale kunsthandel…"

Wat wordt het Erfgoedjaar concreet?

Athanasopoulou:

“Het Erfgoedjaar is een paraplu waaronder alle mogelijke initiatieven schuil kunnen gaan. Er wordt bottom-up gewerkt met de civil society en met een ‘open lijst’ van mogelijkheden. Dat is voor ‘Brussel’ een uitdaging.

  • het budget is bescheiden: 8 miljoen euro voor 28 lidstaten, gespreid over 2017 en vooral 2018; 
  • doel is alle niveaus en betrokkenen samen te brengen en de netwerking te stimuleren: de overheid, de civil society, de sector;
  • de 28 lidstaten worden opgeroepen om een coördinator aan te stellen als verbinding tussen Europa en het nationale niveau. 13 landen hebben dat al gedaan. Zij komen eind april samen;
  • er is een oproep geweest naar organisaties die zich op Europees niveau willen inzetten, met groot succes: van de 310 inzendingen zijn er veertig weerhouden;
  • er komt een label, met criteria. ‘Event of the European Year for Cultural Heritage…’;
  • er komen acties op Europees niveau, i.s.m. met de  Commissie, rond participatief werken;
  • in het programma Creative Europe komt er meer ondersteuning voor transnationale samenwerking in het erfgoed;
  • het jaar zal een boost betekenen voor bestaande acties, zoals de Open Monumentendagen, European Heritage Label, de culturele hoofdsteden, culturele routes;
  • nieuw is dat een klein aantal projecten als vlaggenschepen dienst zal doen, met steun van diverse partners: UNESCO, de Europese Commissie, ICOMOS… Diverse domeinen komen daarin samen: toerisme, onderzoek, erfgoed… Thema’s zijn: waarden, innovatie, betrokkenheid en bescherming. In die vier woorden zit het hele concept van het Erfgoedjaar én meteen ook de kracht van erfgoed.”
     

Waarom in 2018?

Athanasopoulou: 

  • "100 jaar na het einde van de Eerste Wereldoorlog en de onafhankelijkheid van diverse Europese lidstaten en 400 jaar na het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog;
  • Europa twijfelt aan zichzelf, herstelt traag, wordt geconfronteerd met geweld, kampt met populisme en nationalisme, ziet de toestroom van vluchtelingen en de toenemende diversiteit. Mensen moeten zichzelf herdefiniëren: wie zijn we? Dat gebeurt allemaal in het kader van de globalisering en de plaats van Europa tegenover de rest van de wereld. De vragen over het Europese project nemen toe en het geloof in Europa taant…
  • We moeten Europa weer een narratief bezorgen dat hart en geest beroert. Een positieve agenda vooropstellen rond gedeelde waarden. Erfgoed speelt daarin een rol: het gaat in het erfgoed over mensen, participeren, het verbinden van verleden en heden (door verhalen, plaatsen, kunst)… Erfgoed als een mozaïek die verbindt en scheidt, Europees en tegelijk lokaal is…

Welk Europa willen we aan onze kinderen overdragen? In elk geval moet er respect zijn voor de waarden die Europa tot Europa hebben gemaakt en die het erfgoed uitstraalt. Daar wil het Europese Erfgoedjaar toe bijdragen. 2018 moet een groot feest worden.
De verschillen maken Europa zo boeiend. Het Europese project is daarom challenging and rewarding. ‘Eenheid in diversiteit’ is dé Europese slogan en staat ook in het Europese Verdrag. European cultures, daar gaat het om en het maakt het niet minder interessant, wel integendeel.”