De Verpleegstersschool in Leuven: het dossier in het kort

Mag waardevol erfgoed plaatsmaken voor 540 nieuwe woongelegenheden? Ga je mee in het verzet of volg je de ontwikkelingsgedachte uit het algemeen masterplan? We maakten een overzicht van de situatie en de context, zodat je zelf een beslissing kan maken.


Waar gaat het dossier over? 

Aan de Kapucijnenvoer in Leuven staat wat heet ‘de oude verpleegstersschool’, een complex uit 1934. Tot 1995 werden er verpleegsters opgeleid en vervolgens verbleven hier tot 2014 studenten in peda De Steil. 


De school, met het bijbehorende Sint-Elisabethklooster voor de zusters van Liefde, werd vanaf 1932 gebouwd volgens de plannen van de Gentse architect Léon De Braekeleir, die werkte met een voor die tijd vernieuwende stalen skeletstructuur. Het complex bestaat uit een hoofdgebouw (met kapel) en een dwarsvleugel. Het vormt een ruime binnenkoer met het voormalige Kankerinstituut en andere gebouwen. De school met het klooster is een voorbeeld van de religieuze bouwstijl van de jaren 1930. Hier bestaat die uit een combinatie van traditionele materialen en (neo)vormentaal met art-deco- en modernistische motieven.


Binnen bleef de oorspronkelijke ruimtelijke indeling bewaard, net als facetten van de aankleding: kleurrijke cementtegels, lambrisering in marmertinten, een witmarmeren steektrap, verwarmingselementen en in de kloosterkapel ook de parketvloer, kerkmeubilair en glas-in-loodramen van het Gentse atelier Camille Ganton-Defoin. Het complex is niet beschermd en staat sinds 2012 in de inventaris van waardevol bouwkundig erfgoed


In 2014 werd het masterplan voor de Hertogensite (ca. 7 hectare) goedgekeurd door de stad Leuven, en in maart 2017 het ruimtelijk uitvoeringsplan, met daarin na het openbaar onderzoek enkele wijzigingen in vergelijking met het masterplan: “Het ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) Hertogensite wil de voormalige ziekenhuissite doen uitgroeien tot een duurzame, autoluwe woonwijk aan het water.” Volgens dit stadsontwikkelingsproject – met als projectontwikkelaar Resiterra – zal de verpleegstersschool worden gesloopt en plaatsmaken voor nieuwbouwappartementen. De Hertogensite als geheel zal 540 nieuwe woongelegenheden tellen en is een van Vlaanderens grootste binnenstedelijke projecten.



Wat zijn de argumenten?

Voor de afbraak

  1. In het Ruimtelijk Uitvoeringsplan (RUP) voor de Hertogensite ligt de sloop vast: dit gebouw is niet opgenomen in het plan, in tegenstelling tot andere historische gebouwen met erfgoedwaarden die wel behouden blijven, zoals onder meer het Instituut Maisin (met het oude auditorium), restanten van de stadsomwalling, het bloedtransfusiecentrum en bepaalde ziekenhuisvleugels.
  2. Er zijn problemen met de brandveiligheid en stabiliteit van het gebouw.
  3. Mobiliteitsoverwegingen: de school is slecht gesitueerd om hier een goede busmobiliteit te realiseren, ook met de nieuwe Hertogensite en zijn diverse functies voor ogen. Daarom pleit ook De Lijn voor afbraak.
  4. Meer in het algemeen wordt er gewezen op de huisvestingsproblematiek in de Leuvense binnenstad.

Tegen de afbraak

  1. Het gebouw is een bouwkundig en maatschappelijk icoon. Het speelde een rol in de Leuvense zorg- en onderwijsgeschiedenis en van de typische gemengde bouwstijl uit de jaren 1930 zijn er niet veel voorbeelden.
  2. Het gebouw is beeldbepalend in het stadsweefsel van de benedenstad. Het verhaal van de ‘Ziekenhuissite’ begint in de middeleeuwen.
  3. De sloop betekent hoge milieukosten (met mogelijk een asbestprobleem). Die vallen ten koste van de samenleving, niet van de privéontwikkelaar. Een zinvol hergebruik van dit duurzame gebouw, dat in goede staat verkeert, levert ecologisch een meerwaarde op.
  4. De grote ruimtes bieden mogelijkheden voor diverse vormen van herbestemming, bijvoorbeeld met publieke functies: onderwijs, ontmoetingsruimte en leercentrum, cocreatieplekken voor kleine bedrijven, cultuur en ontspanning… Ook een residentiële functie is mogelijk (bv. voor studenten).
  5. De problemen met de brandveiligheid zijn oplosbaar.
  6. Het mobiliteitsvraagstuk kan opgelost worden met alternatieve routes of verkeerslichten.
  7. Het onderzoek naar de stabiliteit is niet grondig en niet in situ gebeurd. Als er al doorbuigingsproblemen zouden zijn, zijn die op te lossen. Dit is een robuust gebouw.


Wat is de stand van zaken?

Een aanvraag tot bescherming door het Leuvens Historisch Genootschap bij het agentschap voor Onroerend Erfgoed, dat de aanwezige erfgoedwaarden overigens erkent, werd in 2017 afgewezen. In de argumentatie nam men de hele site mee in beschouwing. Door de afwijzing komt het aan de stad als vergunningsverlener en aan de eigenaar toe om beslissingen te nemen over het gebouw.


In december 2018 overhandigde het actiecomité ‘Terug leven in de verpleegstersschool’ een petitie met 1500 handtekeningen aan toenmalig en huidig schepen voor Ruimtelijke Ordening (intussen Ruimtelijk beleid) Carl Devlies. De petitie pleit voor het behoud van het historische gebouw, met een nieuwe functie of nieuwe functies.


Het Leuvens Historisch Genootschap en buurtbewoners gingen, met de steun van de Koepel TLV, in beroep bij de provincie Vlaams-Brabant tegen de gemeentelijke vergunning om op de plaats van de school wegen aan te leggen. Dat is volgens hen een indirecte manier om vervolgens tot een afbraakvergunning te komen. De bezwaren van de actievoerders, die overigens niet tegen het project Hertogensite als zodanig ageren: de impact op de erfgoedwaarden van de omliggende gebouwen en getuigen (bv. relicten van de middeleeuwse stadsmuur) is niet zorgvuldig beoordeeld; de uitvoering van de vergunning betekent de afbraak van beschermd erfgoed; er is geen zorgvuldig onderzoek geweest naar de ontsluiting met het openbaar vervoer; de watertoets was onzorgvuldig en er is niet voldoende onderzoek gebeurd naar archeologische elementen op de projectzone. De actievoerders overwegen naar de Raad van State te stappen met een verzoek het RUP te schorsen en/of vernietigen. Als dat niet gebeurt, maakt volgens planning vanaf eind 2019 de verpleegstersschool plaats voor een cluster van drie gebouwen met nieuwbouwappartementen. Het complex Cavell bijvoorbeeld zal acht verdiepingen en 38 appartementen tellen. Er komen ook een ondergrondse parkeergarage (ca. 500 wagens) en een binnentuin.