Inbreuken en misdrijven tegen het onroerend erfgoed

“Het is misdadig” is een zinnetje dat je in de onroerenderfgoedsector wel eens hoort, bijvoorbeeld als erfgoed slecht wordt behandeld. Maar kun je in de sector ook echt misdrijven begaan? En welke? En wat zijn de straffen?

Welke inbreuken en misdrijven?

Waar regels gelden, zijn er inbreuken en misdrijven mogelijk op die regels. In de sector van het onroerend erfgoed vind je de geldende Vlaamse regels in het Onroerenderfgoeddecreet. Inbreuken zijn bijvoorbeeld het niet melden van de aanvang van een archeologisch vooronderzoek of opgraving, het niet naleven van de informatieplicht… Tot de misdrijven behoren onder meer het niet aangeven van een toevalsvondst en het onrechtmatig gebruik van detectoren, het niet naleven van de verplichtingen inzake een voorlopig of definitief beschermd goed, schade aan erfgoedwaarden in stand houden en het niet naleven van het actief- of passiefbehoudsbeginsel, waardoor je de erfgoedwaarden aantast. Hoofdstuk 11 van het decreet (‘Handhaving’) somt alle gevallen op.

Welke straffen?

Het Onroerenderfgoeddecreet voorziet ook in handhavingsinstrumenten. Preventieve raadgevingen en aanmaningen behoren tot de zachte handhaving. Als dat niet helpt, is het tijd voor harde handhaving. Die is sanctionerend en werkt via verslagen van vaststelling en processen-verbaal. Dat leidt tot geldboetes, terugvorderingen van premies, herstelvorderingen, lasten onder dwangsom… Er kan zowel gerechtelijk als bestuurlijk bestraft worden. Uiteraard lopen de straffen op naarmate het misdrijf ernstiger is. Hoofddoel is het herstel en behoud van de erfgoedwaarden.

Wie treedt op?

Sinds 2017 staat de afdeling Handhaving van het departement Omgeving in voor de inspectie van het onroerend erfgoed, in overleg met het agentschap Onroerend Erfgoed. Maar ook andere bevoegde verbalisanten kunnen optreden: politiediensten, gemeentelijke ambtenaren, ambtenaren van intergemeentelijke samenwerkingsverbanden… Om een idee te geven: in 2017 waren er 63 aanmaningen en 113 processen-verbaal. Bronnen om een dossier op te starten zijn o.m. klachten van burgers en gemeenten, persberichten, parlementaire vragen…

Meer info?

Een verhelderend document over het handhavingsbeleid, met praktijkvoorbeelden, is het jaarrapport van de inspectie Onroerend Erfgoed. Voor 2017 vind je het hier
Het Glossarium (Monitor Onroerend Erfgoed) is een handig ‘woordenboek’ voor de onroerenderfgoedsector, met daarin ook de begrippen die in deze tekst worden gebruikt. Je kan het hier bekijken.
 

Ook in de reeks 'alfabet van de erfgoedsector': 
Open Erfgoed
Zen-Monument
Onroerenderfgoedgemeente
Onroerenderfgoeddepot
Europa Nostra
Strategie 21
Berlin Call to Action
Onroerenderfgoedrichtplan
Landschapsatlas