Verklaring van Davos

Om het Europees Jaar van het Cultureel Erfgoed kracht bij te zetten, organiseerde Zwitserland aan de vooravond van het Wereld Economisch Forum in Davos een conferentie met alle Europese ministers voor Cultuur. Ze ondertekenden er op 22 januari de Verklaring van Davos: een oproep om de omgevingskwaliteit op te krikken door een universele toepassing van kwaliteitsvolle ‘Baukultur’. Onderaan het artikel vind je daarover meer duiding en enkele Vlaamse en lokale toepassingsmogelijkheden.

 

Impact op dagelijkse omgeving

De ministers erkennen dat er overal in Europa een verlies is aan kwaliteit in de bebouwde omgeving en open landschappen. Kortom: de kwaliteit van onze leefomgeving gaat erop achteruit. Dat is merkbaar aan de afnemende kwaliteit van gebouwen, het gebrek aan kwaliteitsvol ontwerp en duurzame aanpak, de onstuitbare groei van ruimtelijke wanorde en onverantwoord grondgebruik, de aantasting van erfgoed enzovoort. 


De kwaliteit van onze steden, gemeenten, dorpen en landschappen staat hierdoor onder permanente druk. Stedelijke expansie en snelgroeiende filegebieden hebben een negatieve impact op alles en iedereen.


Als maatschappij staan we hierdoor voor grote en complexe uitdagingen. Nieuwe ontwikkelingen moeten uiteraard mogelijk blijven maar mogen de resterende omgevingskwaliteit niet verder negatief beïnvloeden. De omgeving heeft daarnaast ook een grote impact op het welzijn en de levenskwaliteit van alle inwoners. De bebouwde omgeving speelt een cruciale rol in de sociale interactie en samenhorigheid van bewoners en beïnvloedt het identiteitsgevoel van mensen en hun lokale verankering.

 

Nieuwe aanpak nodig

Er is daarom dringend een nieuwe aanpak nodig. De Verklaring van Davos onderstreept en erkent de centrale rol en impact van cultuur op de kwaliteit van onze leefomgeving. Gebouwen en andere constructies in die dagdagelijkse omgeving behoren tot de cultuur en creëren tegelijk een plek voor die cultuur. 


De verklaring focust daarom op beleidsplanning door de rol van cultuur sterk te benadrukken en die rol tegelijk vast te klinken aan begrippen als sociale cohesie, gezondheid, welbevinden en duurzaamheid. Vanuit een holistische aanpak wordt de gedeelde verantwoordelijkheid van politiek en maatschappij benadrukt: er is nood aan een nieuwe benadering en aan een beleid voor onze omgeving. Als oplossing schuiven de ministers een aanpak volgen de kwaliteitsvolle Baukultur naar voor.     

 

Baukultur

Het Duitse concept Baukultur staat voor een mix van kennis en kunde om te bouwen, van manieren om gebouwde omgeving te creëren en van inzichten om de kwaliteit van die creaties te verhogen. Naast kennis en kunde gaat het dus ook om regelgeving, procedures en betrokkenheid van mensen. Het is niet alleen van toepassing in steden maar in elk aspect van de omgeving: voorsteden, dorpen, landelijke gebieden, industriezones, lijninfrastructuur zoals wegen enz. 


Baukultur omvat bovendien zowel bestaande constructies, met inbegrip van monumenten en ander cultureel erfgoed, als hedendaagse en nog te bouwen elementen. De integrale aanpak verwijst naar concrete bouwmethodes en detailtoepassingen, naar grootschalige transformaties en ontwikkelingen, naar ruimtelijke ordening en urbanisatie, naar traditionele en lokale toepassingen, naar ambachten en naar innovatie.      

 

Implementatie    

In hun verklaring engageren de ministers zich om de ideeën en principes van Baukultur te promoten bij alle betrokkenen en het grote publiek. Daarnaast moeten er acties en maatregelen komen om Baukultur overal te integreren in het beleid. Ze roepen iedereen op om hieraan mee te werken en willen binnen tien jaar een nieuwe stand van zaken maken. 


UNESCO onderschrijft de Verklaring van Davos en stelt dat het behoud van cultureel en natuurlijk erfgoed enkel mogelijk is door deze holistische benadering toe te passen. Naast UNESCO waren nog andere instellingen en organisaties aanwezig bij de conferentie in Davos: de Raad van Europa, de Europese Commissie, de Europese Raad voor Ruimtelijke Planners, de Europese Raad van Architecten, ICOMOS Internationaal en Europa Nostra waar Herita bij aangesloten is. 

 

Vlaanderen 

De omschreven problematiek is in Vlaanderen sterk aanwezig. Naast de vele waardevolle historische stadscentra en landelijke kernen, heeft Vlaanderen een bedenkelijke historiek en reputatie qua ruimtegebruik en omgevingskwaliteit. De regio spant de kroon op vlak van lintbebouwing. De negatieve gevolgen op vlak van bijvoorbeeld economie, mobiliteit, leefmilieu en welzijn worden steeds duidelijker. De nood aan bijkomende ruimte voor allerlei ontwikkelingen blijft echter groot.


Met hun Verklaring van Davos en de focus op het concept Baukultur trekken de Europese ministers en betrokken partners de discussies verder open en reiken tegelijk een uitweg aan. De verklaring is daarom een welkome bijdrage voor het verdere debat in Vlaanderen. Naar aanleiding van de opmaak van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen kwam de Vlaamse regering immers eind 2016 overeen om tegen 2040 geen nieuwe ruimte meer in te nemen voor bouwwerken (de zogenaamde ‘betonstop’). Deze maatregel zal een positieve impact hebben op het vrijwaren van cultuurhistorisch waardevolle landschappen en archeologische sites in het buitengebied. Anderzijds legt het een grote druk op stads- en dorpsgezichten en op archeologisch erfgoed binnen de bebouwde centra. Erfgoed zal er meer en meer de ruimte moeten delen met nieuwe interventies. Baukultur helpt om die problematiek aan te pakken en om tot een consistente aanpak te komen. 

 

Think global, act local

De Verklaring van Davos heeft ook op lokaal niveau nut. Elke gemeenteraad vaardigt bouwreglementen, stedenbouwkundige verordeningen en ruimtelijke uitvoeringsplannen uit. Elk College van burgemeester en schepenen staat in voor het afleveren van sloop en omgevingsvergunningen. Die omgevingsvergunning groepeert sinds kort de vroegere milieu-, stedenbouwkundige en verkavelingsvergunning en op termijn ook de socio-economische en natuurvergunning. Een kwalitatieve Baukultur biedt onmiskenbaar perspectieven om het beleid, de regelgeving en het instrumentarium (planning en vergunning) op een hoger niveau te tillen.  


Meer informatie

www.davosdeclaration2018.ch

Verklaring van Davos

Engelstalige versie: https://davosdeclaration2018.ch/media/Davos_Declaration_2018-23.01.2018.pdf

Achtergronddocument en toelichting bij de Verklaring van Davos: https://davosdeclaration2018.ch/media/Context-document-en.pdf